Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc trong đầu tư vào năng lượng tái tạo, được thúc đẩy bởi cam kết đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2050 và nhu cầu điện ngày càng tăng. Kế hoạch Phát triển Điện lực Quốc gia VIII (PDP8) sửa đổi nhấn mạnh vào các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió và sinh khối. Sự sụt giảm chi phí công nghệ năng lượng tái tạo, cùng với sự hỗ trợ của chính phủ thông qua biểu giá điện hỗ trợ (FITs) và thỏa thuận mua bán điện (PPAs), đã khiến các dự án năng lượng tái tạo trở nên hấp dẫn hơn đối với cả nhà đầu tư trong nước và nước ngoài.
Sự trỗi dậy của Năng lượng Tái tạo tại Việt Nam
Việt Nam đặt mục tiêu tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng cung cấp năng lượng sơ cấp lên 33-36% vào năm 2030, theo Kế hoạch Phát triển Điện lực Quốc gia VIII (PDP8) sửa đổi từ Bộ Công Thương năm 2023. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực năng lượng tái tạo của Việt Nam đã đạt 4,5 tỷ đô la Mỹ vào năm 2025, tăng 60% so với năm 2023, theo Vietnam Investment Review, Bộ Kế hoạch và Đầu tư năm 2026.
Công suất điện mặt trời lắp đặt đã đạt 20 GW vào cuối năm 2025, vượt quá mục tiêu ban đầu được đặt ra trong PDP7, theo Báo cáo Thường niên của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) năm 2026. Chi phí sản xuất điện năng (LCOE) cho điện mặt trời PV tại Việt Nam đã giảm khoảng 70% từ năm 2015 đến năm 2025, khiến nó cạnh tranh với sản xuất điện than, theo Báo cáo của Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA) năm 2025.
Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Chuyên gia Kinh tế Năng lượng, Viện Năng lượng, nhận định: "Lĩnh vực năng lượng tái tạo của Việt Nam mang đến một cơ hội đầu tư đáng kể, nhưng sự rõ ràng về quy định và nâng cấp cơ sở hạ tầng lưới điện là rất quan trọng để đảm bảo tăng trưởng bền vững và thu hút vốn dài hạn." (Diễn đàn Năng lượng Việt Nam, Hà Nội, 2026)
Tác động Kinh tế - Xã hội và Môi trường
Sự tăng trưởng đầu tư vào năng lượng tái tạo đang có tác động nhiều mặt đến Việt Nam. Về mặt kinh tế, nó đang tạo ra việc làm mới trong sản xuất, xây dựng và vận hành các cơ sở năng lượng tái tạo. Nó cũng làm giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, cải thiện cán cân thương mại và an ninh năng lượng của đất nước. Về mặt xã hội, việc tăng cường khả năng tiếp cận điện, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, đang cải thiện mức sống và thúc đẩy phát triển kinh tế. Về mặt môi trường, việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo đang giảm phát thải khí nhà kính và ô nhiễm không khí, góp phần vào một môi trường sạch hơn và lành mạnh hơn.
Tuy nhiên, vẫn còn những thách thức về sử dụng đất, tích hợp lưới điện và quản lý tính không liên tục của các nguồn năng lượng tái tạo. Về mặt văn hóa, ngày càng có nhận thức và chấp nhận năng lượng tái tạo như một giải pháp bền vững cho nhu cầu năng lượng của Việt Nam, thúc đẩy ý thức trách nhiệm với môi trường.
Ông John Smith, Giám đốc điều hành, GreenTech Investments, cho biết: "Cam kết của Việt Nam đối với năng lượng tái tạo là đáng khen ngợi, nhưng việc hợp lý hóa quy trình cấp phép và giải quyết các thách thức về thu hồi đất là rất cần thiết để đẩy nhanh quá trình phát triển và triển khai dự án." (Hội nghị Tài chính Năng lượng Mới của Bloomberg, Singapore, 2025)
Triển vọng Tương lai và Bài học Kinh nghiệm
Công suất điện gió dự kiến sẽ đạt 12 GW vào năm 2030, đòi hỏi vốn đầu tư ước tính 25 tỷ đô la Mỹ, theo Báo cáo của Ngân hàng Thế giới về Lĩnh vực Năng lượng của Việt Nam năm 2024. Sự tăng trưởng đầu tư vào năng lượng tái tạo ở Việt Nam dự kiến sẽ tiếp tục trong những năm tới, được thúc đẩy bởi các chính sách của chính phủ, chi phí công nghệ giảm và sự quan tâm ngày càng tăng của các nhà đầu tư. Các phát triển trong tương lai có thể bao gồm việc triển khai các công nghệ tiên tiến hơn như hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh để cải thiện độ ổn định và độ tin cậy của lưới điện.
Hơn nữa, tăng cường hợp tác khu vực và buôn bán điện xuyên biên giới có thể tăng cường an ninh năng lượng và thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo trong khu vực. Trọng tâm có thể sẽ chuyển sang điện gió ngoài khơi và năng lượng sinh khối khi phát triển năng lượng mặt trời đạt đến độ bão hòa ở một số khu vực. Các quốc gia như Đức, Đan Mạch và Ấn Độ đã có những kinh nghiệm quý báu trong quá trình chuyển đổi năng lượng tái tạo, từ đó Việt Nam có thể rút ra những bài học quan trọng để áp dụng vào thực tiễn của mình.
Bài học kinh nghiệm:
- Đức: Energiewende của Đức (chuyển đổi năng lượng) liên quan đến đầu tư lớn vào năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời, được hỗ trợ bởi biểu giá điện hỗ trợ và các ưu đãi khác. Đức trở thành quốc gia dẫn đầu trong việc triển khai năng lượng tái tạo, nhưng cũng phải đối mặt với những thách thức liên quan đến tích hợp lưới điện, lưu trữ năng lượng và giá điện tăng.
- Đan Mạch: Đan Mạch đã chuyển đổi thành công sang tỷ lệ điện gió cao trong cơ cấu năng lượng của mình thông qua các khoản đầu tư chiến lược vào các trang trại điện gió ngoài khơi và cơ sở hạ tầng lưới điện. Đan Mạch đã trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về công nghệ năng lượng gió và đã giảm đáng kể lượng khí thải carbon của mình.
- Ấn Độ: Nhiệm vụ Năng lượng Mặt trời Quốc gia của Ấn Độ nhằm thúc đẩy phát triển năng lượng mặt trời thông qua trợ cấp, ưu đãi thuế và thỏa thuận mua bán điện. Ấn Độ đã đạt được sự tăng trưởng đáng kể về công suất điện mặt trời, nhưng phải đối mặt với những thách thức liên quan đến thu hồi đất, tài chính và kết nối lưới điện.
[Sources]
- Ministry of Industry and Trade (MOIT) official website
- Vietnam Electricity (EVN) reports
- Vietnam Investment Review
- International Renewable Energy Agency (IRENA) reports
- World Bank reports on Việt Nam's energy sector
- Bloomberg New Energy Finance (BNEF) reports