Việt Nam đang tiến một bước quan trọng vào tương lai của tài chính với Chương trình Thí điểm Tiền tệ Kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (CBDC). Chương trình này, được thúc đẩy bởi sự quan tâm ngày càng tăng của chính phủ và công chúng đối với việc hiện đại hóa hệ thống tài chính, giảm sự phụ thuộc vào tiền mặt và cải thiện khả năng tiếp cận tài chính, hứa hẹn sẽ định hình lại bối cảnh kinh tế và xã hội của đất nước.

Bối cảnh và Động lực

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV) đã nghiên cứu tính khả thi của CBDC trong vài năm qua. Những thông báo gần đây về việc bắt đầu chương trình thí điểm đã gây ra nhiều cuộc thảo luận sôi nổi. Sự quan tâm này càng được thúc đẩy bởi sự tăng trưởng nhanh chóng của thương mại điện tử và thanh toán kỹ thuật số ở Việt Nam, tạo ra một môi trường màu mỡ cho việc áp dụng CBDC. Chương trình thí điểm được xem là một bước quan trọng để hiểu rõ những lợi ích và rủi ro tiềm ẩn của CBDC trong bối cảnh Việt Nam, và những tác động của nó đối với chính sách tiền tệ, ổn định tài chính và an ninh mạng đang được tích cực tranh luận. Theo một báo cáo nội bộ của SBV năm 2025, 65% công dân Việt Nam sẵn sàng sử dụng tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành.

Chi tiết Chương trình Thí điểm

Mục tiêu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV) là hoàn thành chương trình thí điểm CBDC vào cuối năm 2026 (Vietnam News Agency, 2025). Chương trình thí điểm ban đầu sẽ có sự tham gia của một số lượng hạn chế các ngân hàng thương mại và nhà cung cấp dịch vụ thanh toán, nhắm mục tiêu đến khoảng 50.000 người dùng (SBV Announcement, 2026). Theo nghiên cứu của Đại học Kinh tế Quốc dân, chi phí giao dịch cho thanh toán kỹ thuật số ở Việt Nam dự kiến sẽ giảm 15% khi triển khai CBDC. (National Economics University Report, 2025). Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu tăng tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt lên 50% vào năm 2027, với CBDC đóng vai trò quan trọng trong việc đạt được mục tiêu này (Government Resolution on Digital Transformation, 2024).

Tiến sĩ Lê Thị Thủy, Giáo sư Kinh tế tại Đại học Kinh tế TP.HCM, nhận định: "Việc giới thiệu CBDC ở Việt Nam có tiềm năng giảm đáng kể chi phí giao dịch, cải thiện khả năng tiếp cận tài chính và nâng cao hiệu quả của chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, cần xem xét cẩn thận các rủi ro an ninh mạng và các lo ngại về quyền riêng tư dữ liệu."

Tác động và Triển vọng

Chương trình thí điểm CBDC dự kiến sẽ có tác động đáng kể đến kinh tế, xã hội và văn hóa của Việt Nam. Về mặt kinh tế, nó có thể dẫn đến chi phí giao dịch thấp hơn, tăng hiệu quả trong hệ thống thanh toán và cải thiện khả năng tiếp cận tài chính, đặc biệt là đối với những người ở vùng nông thôn, những người thiếu khả năng tiếp cận các dịch vụ ngân hàng truyền thống. Về mặt xã hội, nó có thể thúc đẩy tính minh bạch cao hơn và giảm tham nhũng bằng cách làm cho các giao dịch tài chính dễ theo dõi hơn. Về mặt văn hóa, nó có thể đẩy nhanh việc áp dụng các công nghệ kỹ thuật số và thay đổi cách mọi người tương tác với tiền bạc, có khả năng dẫn đến sự thay đổi khỏi các giao dịch dựa trên tiền mặt. Tuy nhiên, cũng có những rủi ro tiềm ẩn, chẳng hạn như các mối đe dọa an ninh mạng, các lo ngại về quyền riêng tư dữ liệu và khả năng CBDC bị sử dụng cho các hoạt động bất hợp pháp. Quy định cẩn thận và giáo dục công chúng sẽ rất quan trọng để giảm thiểu những rủi ro này và đảm bảo rằng CBDC mang lại lợi ích cho tất cả các phân khúc của xã hội.

Triển vọng tương lai cho CBDC ở Việt Nam là tích cực, với chương trình thí điểm dự kiến sẽ mở đường cho việc triển khai rộng rãi hơn trong những năm tới. SBV có thể sẽ theo dõi chặt chẽ kết quả của chương trình thí điểm và điều chỉnh thiết kế CBDC dựa trên những phát hiện. Các phát triển trong tương lai có thể bao gồm việc tích hợp CBDC với các nền tảng kỹ thuật số khác, chẳng hạn như các trang web thương mại điện tử và các dịch vụ của chính phủ. Cũng có khả năng CBDC được sử dụng cho thanh toán xuyên biên giới, có thể thúc đẩy thương mại và đầu tư. Tuy nhiên, sự thành công của CBDC sẽ phụ thuộc vào khả năng của SBV trong việc giải quyết những thách thức liên quan đến an ninh mạng, quyền riêng tư dữ liệu và ổn định tài chính.

Ông Nguyễn Văn Hùng, Giám đốc điều hành của một công ty Fintech hàng đầu tại Việt Nam, cho biết: >"Chương trình thí điểm CBDC là một bước tiến tích cực hướng tới việc hiện đại hóa cơ sở hạ tầng tài chính của Việt Nam. Nó sẽ tạo ra những cơ hội mới cho sự đổi mới trong lĩnh vực fintech và cho phép phát triển các giải pháp thanh toán kỹ thuật số mới. Thách thức chính sẽ là đảm bảo khả năng tương tác giữa CBDC và các hệ thống thanh toán hiện có."

So sánh với các quốc gia khác, chương trình thí điểm Digital Yuan (e-CNY) của Trung Quốc đã được triển khai rộng rãi trên nhiều thành phố, tập trung vào thanh toán bán lẻ và các dịch vụ của chính phủ. Kết quả ban đầu cho thấy sự gia tăng việc áp dụng thanh toán kỹ thuật số và cải thiện hiệu quả trong chi tiêu của chính phủ. Bahamas đã ra mắt Sand Dollar, CBDC đầu tiên trên thế giới, nhằm cải thiện khả năng tiếp cận tài chính trên quần đảo. Tuy nhiên, nó đã phải đối mặt với những thách thức trong việc áp dụng do khả năng truy cập internet hạn chế và trình độ dân trí kỹ thuật số ở một số khu vực. Nigeria đã ra mắt eNaira để cải thiện khả năng tiếp cận tài chính và giảm sự phụ thuộc vào tiền mặt. Tuy nhiên, việc áp dụng ban đầu diễn ra chậm chạp do các vấn đề kỹ thuật và thiếu tin tưởng vào hệ thống. Ngân hàng trung ương đang nỗ lực giải quyết những thách thức này và thúc đẩy việc áp dụng rộng rãi hơn.

[Sources]

  • Vietnam News Agency (VNA)
  • State Bank of Vietnam (SBV) official website
  • Vietnam Investment Review (VIR)
  • National Economics University research reports
  • International Monetary Fund (IMF) reports on CBDCs
  • Bank for International Settlements (BIS) publications on CBDCs